Mucteba Baravî.

UPPSALA, 27/4 2005- Ez di vê nivîsa xwe de berê xwe didim jiyana kesekî ku berî bibe Pêxember mirovan jê re ‘’Muhemmed-ul Emîn’’ yanî ‘’Muhemmedê Ewle, bawerî pê tê.’’. Ta ku Xwedê bi Qasidî ew neþandibû û bi eþkerekirina wî karî nekiribû xwedî erk, tu kes li hîlekarî û xapandina wî rast nehatibû, tu kesî nedîtibû ku li kesekî derew kiriye, li ser gotina xwe nesekiniye, tu kesek li bêheyatiyeke wî nebûye þahid.

Jiyaneke pak û paqij.

Em vê yekê di jinuhde avakirina dîwarên Kabeyê û bicîhkirina Kevirê Reþ ‘’Hecer-ul eswed’’ de jî dibînin. Dema ku dê qebîleyên Qureyþî bi sedema bicîhkirina wî kevirê bi rûmet de bihevûdû ketana û hindik mabû ku xwîn bihatana rijandin, biryarek dabûn, kî ji filan deriyê hanê de têkeve hundir bila ew bibe Qadî û çi çareseriyê pêþkêþî me bike em dê wê yekê qebûl bikin. Piþtî vê biryarê dema ku Hezretî Muhemmed di wî deriyê nîþankirî re ketibû hundir hemûyan pevre gotibûn ‘’Ew el-emîn e- kesekî pê bawer e, ew çi pêþ me bike em pê têne ser’’ gotibûn û wî jî li gorî riya heþ pirsgirêka wan çareser kiribû.

Dîsa dema ku xwestibû Pêxemberiya xwe ji bo  gelê Mekkeyê eþkere bike, ban hemû qebîleyên wan kiribû û berî ku wan vexwîne bawerkirina bi Yekîtiya Xwedê ji wan pirsî bû ‘’Ma niha ez ji we re bibêjim ku li piþ vî çiyayê hanê siwariyan ji bo êriþê xwe amade kirine, hunê ji min bawer bikin?’’ hemûyan pevre gotibûn ‘’Belê, lewra ta niha me tu carî derew ji te nebihîstine.’’

Û ev rasteqîniya wî bûye sedem ku kesên di navbera wan û rastiyê de astengên mina serwet, rûmeta civakî  û sereke eþîriyê tunebû qefle bi qefle têkevin ew dînê ku ji hinda Xweda jê re daketibû.

Hemû kesên gihaþtî dizanin ku mirov ji hêla þehwet û daxwazên þehwetî de di ciwaniya xwe de xurt e û heke ku exlaqên nebaþ û qelsî û zêdekarî li gel mirov hebe dema rûdana wan ciwanî ye; û hastên ciwaniyê yên serkêþ jî di navbera 15 û 45 an de ne.  Piþtî 45 saliyê êdî hêdî hêdî mirov ji hêla xwestekên þehwetî de dadikeve…

Cenabê Muhemmede Pêxember Silavên Xwedê lêbin, ta 25 saliya xwe nezewiciye.

Digel ku ciwan bû tu kes li kirineke wî ya nelirê nebûye þahid. Piþtî bîst û pênc saliya xwe bi keseke wisa re dizewice ku hemû serokên Qureyþî digel ku dixwestin bi wê re bizewicin wê qebûl nedikir, lê dilê xwe bijandibû zewaca bi Cenabê Muhemmed S.X.L. Ev dilbijandin ne ji ber ku Cenabê Muhemmed sereke eþîrek bû, an jî xwedî serwet bû; lê belê bi sedem ew diristî û rasteqîniya wî ya ku dema ji bo Hezretî Xedîce çûbû bazirganiyê bû.

Car caran mirov li derve mîna þêran tê naskirin lê di jiyana xwe ya malbatî de nikare bibe pisîkek jî, û qels dikeve, qelsiyên mirov ji bo malbata mirov eþkere dibin û dibe sedema têkçûna rûmeta mirov ya li hinda hevala mirov ya jiyanê… Lê dema em li jiyana Cenabê Muhemmed S.X.L dinihêrin ev yeka hanê bervajiyê wê bûye. Piþtî pazde salên zewaca bi Hezretî Xedîce re (Xwedê jê razî be), yanî dema ku di 40 saliya Cenabê Muhemmed de Xweda wî weke Qasid ji bo mirovahiyê diþîne di nav mirovan de ya ku herî pêþiyê pê baweriya xwe tîne û dikeve rêçika wî jina wî ya pazde salan pê re maye û wî nas dike ye.

Piþtî dahatina Qasidiyê li ser Cenabê Muhemmed Silavên Xwedê lêbin em hemû dizanin ku jiyaneke dijwar ji bo Cenabê Pêxember û malbata wî dest pê kiriye û hema bêje ku ji her hêlê de dijwariyan ew dorpêç kiribûn, lê tu carî em li dudiliya jina Qasidê Xwedê rast nayên û bi ser de hemû hebûna xwe, serweta xwe ji bo pêþdeçûna wê dozê di rêya Xwedê de daye.

Yanî ta pêncî saliya Cenabê Pêxember bi wê jinika Pîroz re derbas bûye û tu carî ew li xerabiyeke wî nebûye þahid. Yanî gava ku Hezretî Xedîce diçe ser heqiya xwe, derdora þêst û penc salî ye. Cenabê Pêxember jî derdora 50 ye. Yanî hemû temenê xwe yê ciwan yê ku gelek kes tê de serkêþiyên negotî dikin bi jinikeke navsere re derbas dike û tu kes tiþtekî ne li rê derbarê jiyana wî de nabihîze.

Ev tiþtên ta niha min gotin ji bo vê gotina ku niha ez dê bibêjim e, an jî ev pirsa ku ez dê bersîva wê ji we re bihêlim e:

Ma gelo çawa çêbû ku ev mirovê ku wek civat û der û dor me hemuya ew nas dikir ji nifþkade reh û koka xwe, exlaq û tevgerên ku gel jê li hêviyê ne, da aliyekî û ji nifþka de bû pepûk û hêsîrê daxwaz û xwestekên xwe?

Ma heke dest bi jiyaneke wisa jirêderketî kir gelo çima ew durû/ munafiq û dijminên wî yên li bende wî û xeletiyeke piçûk bûn ku di devê xwe de bikin benîþt û bikin sedema nebaþkirin û reþkirina wî û doza wî qet li ser vê yekê nesekinîn û ev kirênên wî yên nelirê ji xwe re nekirin mane?  

Ew kesên ku bixwazin xerabiyekê bikin, ji dûr de dest pê dikin, ji bo ku kes zû bi zû bi xerabiya wan ne hese, yanî ne diziya gundiyên xwe lê pêþiyê ji yan gundên der û dorê…

Kesinî vê dema me li gor heþê îroj radibin, rabûn û rûniþtin, dayîn û sitendina hezar û çarsed sal berê dipîvin.

Ji xwe ev yeka hanê ji serî de xelet e, kesên lêkolîner dema ku bixwazin di rastî û pîvandina bûyerekê, tevger û gotinekê bigihêjin, divê ku xwe ji binê bandor û tesîra dema xwe derxîne, bikaribe li gorî  dem û dewrana  ku ew bûyer qewimiye, têgihaþtina mirovên wê demê, pîvanên wê civatê, û ew bûyer di navberê kê û kê de, di demeke çawa de çêbûye an jî hatiye gotin û kirin… ev tiþtên ku min gotin alîkariya mirov dikin, ku mirov di rastiya bûyeran bi awayekî rast bigihêje.

Mijar li ser zewacên Cenabê Pêxember bi keçikên piçûk re ye…

Xeletiya yekem ew e ku mirov bibêje ‘’bi keçikên piçûk’’; ji ber ku Cenabê Muhemmed di temamê jiyana xwe de tenê bi keçikekê re zewiciye, yên dinê hemû jinebî bûne.

Ew keçika hanê jî ya nêzîktirîn dostê wî Hezretî Ebû Bekir e (Xwedê jê razî be.) yanî Eyþeya keça Hezretî Ebû Bekir e…

Piþtî ku hevala Cenabê Muhemmed  silavên Xwedê lêbin ya yekemin diçe ser heqiya xwe, Qasidê Xwedê pêþiyê ji xwe re bi Hezretî Sewde re zewiciye û dûv re jî dema ku koçî Medîneyê kiriye bi Hezretî Eyþe Xwedê jê razî be re zewiciye.

Tiþtê ku hinek kesên di dema me de dikin sedema nîqaþê, mezinbûna temenê Qasidê Xweedê û pîçûkbûna temenê dayîka bawermendan Hezretî Eyþe Xwedê jê razî be ye.

Li vê derê dive ku em hinek xalan zelal bikin:

1. Herwekî ku tê zanîn herema Erebistanê germ e, û di wê av hewayê de mirov zû balix dibin yanî têne dema zewacê. Bi taybetî keçik berî lawikan digihêjin temenê zewacê û dikevin adetên mehane. Adetên mehane ji bo keçekê mîna sembola mezinbûnê ye û wateya wê ew e ku heke ev keçik vê gave bizewice dikarin zarok jê re çêbibin.  Piþtî ku keçik balix bû, êdî di navbera wê û zewacê de ji hêla hikmeta zewacê ku berdewamkirina neslekê ye tu asteng namînin.

2. Di wê gavê de ne tiþtekî xerîb û sosret bû ku kesekî bi temenê xwe mezin bi yeke ji xwe bi temen piçûktir re bizewice. Ev yeka hanê ta van salên dawiyê jî di navbera me kurda bi xwe de jî weke tradisyonekê berdewam kiriye.

3. Hezretî Eyþe belê rast e  ku jina Qasidê Xwedê Cenabê Muhemmed e û dayika bawermenda ye, lê ew bi xwe di tarîxa Îslamê de û di nav zanistên Îslamî de bi taybetî di ware ragihandina Hedîsên Cenabê Pêxember de ji jinekê bêtir karê xwendekareke zîrek kiriye. Yanî em dikarin bibêjin ku hîkmeta zewaca wê ya bi Qasidê Xwedê re ragihandina jiyana Qasidê Xwedê ya malê ji bo kesên bawermend e, ji xwe Qasidê Xwedê di hedîseke xwe de gotiye ‘’nîvê dînê xwe ji vê sorikê (humeyra) fêr bibin.’’. jiber ciwaniya xwe pêkanîna vî karê hanê bi awayekî herî serkeftî bûye para wê. Yanî bi gotineke dinê em dikarin bibêjin di nav temamê jinan de ya di warê ragihandina Îslamê bo bawermendan serkeftî Hezretî Eyþe bû Xwedê jê razî be.

4. Heke Qasidê Xwedê Cenabê Muhemmed Silavên Xwedê lêbin bi xwestina Eyþe karekî nelirê (haþa) kiribûna, gelo ma çav bi sere xezûrê wî Ebû Bekir Xwedê jê razî be tunebû. Ew Ebû Bekirê ku ji bo rastiyê hemû derfetên di destê xwe de fîdayî doza xwe kiribû nikarîbû li hember vê xeletiya hanê derketana? Heta piþtî xwestina wê, piþtî ku koçî Medîneyê dikin dê çima ji Qasidê Xwedê bipirsiyana ‘’Ya Qasidê Xwedê ma çi asteng heye ku tu jina xwe nabî mala xwe?’’ Qasidê Xwedê jî di bersîvê de wek sedem ne piçûkbûna temenê wê, lê belê tinebûna derfetên maddî nîþan dabû. Hezretî Ebû Bekir bi xwe deyn dabû Qasidê Xwedê da ku pê mahra Hezretî Eyþe bide. Piþtî vê yekê jî diya Hezretî Eyþe bi destê xwe keçika xwe dixemilîne û dibe mala Qasidê Xwedê.

5. Heke ev zewaca hanê sosretek bûna wek me li jor jî got dê munafiqên wê demê yên ku li bendî manayekê bûn ev ta bikirana werîs û li zimanê xwe bigerandana.

6. Nuqteyek dinê jî jin û zilam ji hêla qabiliyeta nesilberdewamkirinê ne mîna hevûdû ne. jinik pir pir heta 45…  saliya xwe dikare zarokan bîne. Piþtî wê êdî ji adetên mehane qut dibin û zarok ji wan çênabin. Lê zilam ne wisa ne, ta heftê heyþtê saliya xwe jî dikare zarok ji wan çêbibin. Ji ber vê yekê di nuqteya berdewamkirina neslê jî ku sedema hikmeta zewacê ya herî girîng bû, tu nakokî di navbera temenê wê  û yê Cenabê Pêxember S.X.L tuneye.

7. Rojek ji rojan me tu gazin ya derbarê vê zewacê de ji Hezretî Eyþe Xwedê jê razî be ne di jiyana wî de ne jî piþtî wefata wî nebihîstiye.

Binêrin bê ka Hezretî Eyþe Xwedê jê razî be, dîtinên xwe derbarê têkiliyên Qasidê Xwedê yên bi jinên wî re ji me re çi xweþik radigihîne:

"Ew (Cenabê Muhemmed) li hember jinên xwe di nav mirovan de yê herî nerm, herî kerîm/ qenc û rûgeþ û devliken  bû."(G.Ahmed Ziyaüddin, Ramuz El Hadis, 2. cilt, Gonca Yayýnevi, Ýstanbul, 1997, 531/7