KSN/ 26/10 2005- Dema ku êdî pel hew dikarin diberxwe bidin û bi xemgînî ji guliyên ku temenekî ferî wan bûne diweşin…Belê payîz navê wê demsalê ye… lê payîzên welatê me cihê ne… dema ku  guhûj, berû, tirî, gûz û bindeq digihên û têne dema xwe ya berhevkirinê. Mêweyên mîna guhûj, tihok û berûyan siruştî ne û maldar û jar tev dikarin jê sûdê werbigirin… lê heçî rez û mêwên tirî ne ew yek ji çavkaniyên jiyanê yên gunda yên xwepêxwedîkirinê ne. Di demsala payîzê de dor tê berhevkirina tirî û dema çêkirina dims, eqîd, kesme, bastêq û beniyan jî bi berhevkirina tirî re dest pê dike.

Heke ku mirov vê gavê jî li awayê hilanîna reza binihêre dê yekser biçe 400-500 sal berê. Li kêm ciya hin aletên guvaştinê kirîne da ku bikaribin şîra tirî bi hêsanî jê werbigirin lê hêj li gelek deveran tirî bi lingan tête pelçiqandin û şîra wan diherike çalikên di kevir û tahtan de hatine kolan… erê me gotibû payîz demsaleke herî xweş e li Kurdistanê û di payîzê de jî xweştirîn dem ew rojên ku dest bi berhevkirina tirî dibe ye. Li hêla mêrdînê ji bo wê dema ”ser ma`sera`` tê gotin. Esirandin bêjeyek erebî ye û di wateya guvaştinê de ye. Ji ber ku li ser maseran tirî tête guvaştin ev nav lê maye… li ser masera xwarinên herî meqbûl yên şor in, yên ku rewşa wan î aborî hinekî dest dide ji xwe re karekê an bizinekê şerjê dikin… lê êdî Xwedê zane jiber erzaniya xwe ye goştê mirîşkên hazir ciyê goştê kara girtiye.

Di wan şevên payîzê de li ser masera mayîn bi tena serê xwe xweşiyeke bêpîvan dibexşîne giyanê mirov… tew ku ew mirov ketibe kuçe û kolanên bajarên mezin; mîna kesekî qirêj û xwe bigihîne ava çemekî û êdî bi dilê xwe, xwe tê de bişo û avjeniyan bike ye. Ji hêlekê de kûreya ku dims li ser dikele ji hêlekê de tarîya şevê û ji hêlekê de sitêrkên li asîmana diçirûsin. Şevên ku dinya sayî be û hevy li asîmana dardekerî be hêsaniyeke giranbiha dibexşîne kesên ser masera… tenê bi bêhna wê axa pak û paqij a sor bimîne mirov jê têr nabe… hey ku gotin hatiye ser masere û tirîberhevkirinê qene ez ji we re bi kurtî bibêjim ka gelo ew dimsa şêrîn a sor î zelal bi çi awayî çêdibe…

Berî ku dest bi berhevkirina tirî bête kirin, ardûyê ku dê dims pê were kelandin tête kirîn an yên ku hemiyên wan hebin  têra xwe amade dikin. Piştî wê axeke sipî ya taybet heye wê ji xwe re tînin… piştî ku masera xwe yanî kargeya ku dê dims lê bête çekirin qenc hate pakkirin û hewdê ku  dê şîre têkevê baş tête şuştin. Tifik û kûre ji bo kewidandin û çêkirina dimsê têne amadekirin. Piştî ku xwarin û vexwarina xwe jî li maserê amade kirin êdî dor tê berhevkirina tirî. Di vê navberê de divê ez bibêjim ku derûdora teşta mezin a ji sifir ku dims tê de tê kelanden bi heriyê qenc tê seyandin û hetanî dawiya maserê ew her di ciyê xwe de ye…

Belê dema ku tirî bi selik an jî tenekeyan tête berhevkirin gelekê cara wî tiriyê hanê li pişta kerê dibin heta hinda kargeyê û li wê derê li ciyekî ku jê re ”miştaxa tirî” dibêjin vala dikin. Di vê navberê de karê yekî hew tenê guvaştina tirî ye. Yê ku esarê dike her carê kîsekî taybet ku ji bo guvaştina tirî ye tije tiriyê şîre dike û dest bi guvaştina wê dike. Şîra ew tiriyê guvaştî di cihokê re yekser diherike ew hewdê ji bo şîrê hatiye amadekirin.

Ew şîre ji hewd tê parzinandin û di disteke mezin de tête kewidandin. Ji ew axa sipîya ku me gotibû ji bo dimsê pêwîst e kulmek du kulm mirov dixe wê dista mezin û dest bi agirê xwe dike. Agir berdewam dike heta ku dest bi kelê dike. Piştî ku ew kef û qirêja ku jê re sinît tête gotin di ser re diçe û êdî kela zilal ya şîrê di nav re xuya dike agir tête vemirandin û piştî ku hinekî radiweste ji wê derê bi yindok û çoçikan şîreya ku êdî ji bo bûyîna dimsê amade ye satil û elbik têne tijekirin û bera teşta ku li ser kewdê ye didin. Di wê teştê de heta ku ew şîre hinekî tîr dibe û dibe dims bi agirê êzinga tête kelandin. Dema ku dims dike bifûre bi gihayê xuşîlê an jî botavê tête tevdan.

Şevek ji şevên payîzê yên li ber kûra dimsê derbas bidin, dikarin dîrokeke dûdirêj ji nuh de dubare bikin…

Payîzên welatê me bi xêr û bereket in…

26-10-2005

Mucteba Baravî