Dêra Extermanê tê temîrkirin

Dîyarbekir, 5/4 2005- Dêra Extermanê di dîrok û edebîyata miletê Kurd de, cîyekî pir girîng digire. Dêra Extermanê yek ji kevintirîn xanîyên ku li Kurdistanê hatîne avakirin. Ji miletê Kurd kêm kes hene ku navê Dêra Extermnê, Metran Îsa, Elî û Meyremê sehnekiribe. Dêra Extermanê li Wanê di girava Extermanê daye û di salên 915-921an de hatîye avakirin

Kilama Metran Îsa û Walîyê Wanê, yek ji bûyerên tirajedî û dîrokî yê Kurdistanê ye. Dêra Extermanê di dema qiralek Ermenî bi navê Gagîk di navbera salên 915- 921an de hatîye avakirin û di dema xwe de ayîngeha Filan ya herî pîroz bûye . Lê piştî qirkirina Ermenîyan ew ji wek hemî xanîyên deverê bê kes û xwedî ma û pir alîyê wê hilweşîyaye

Bi gorî nuçeya DHAê, dewleta Tirk dixwze Dêra Extermanê temîr bike, ku karibe hinek zextên Ermenî, welatên Ewrûpa û Emerîka li ser mesela qirkirina Ermenîyan ji ser xwe siviktir bike.

Şerê Walî û Metran Îsa

Bi gorî degbêj û şairên Kurd, tê gotin ku Welîyê Wanê dildikeve keçek 20 salî navê wê Meyrem bûye. Meyremê nexwastî walî bigire, lê  Walî ji xwestî bi darê zorê bi Meyremê re bi zewûce.

Walî radibe katibê xwe ku navê wî Elî bûye dişîne ba Meyremê ku jêre bêje dilî Walîyê Wanê ketîye te û di xwaze te ji xwe re bibe, îjar divê tu hazirîya cihêzê xwe bike û wê Walî dewt û şahîyek mezin li dar bixîne.

Meyrem keça mirovek feqîr bûye û tu desthiladariyeka wê tunebûye ku karibe  ji destê Wali xilasbe. Meryem bê çara dimîne û di serê xwe de pîlanekî çêdike û ji Elî re dibêje; erê ezê Walî bigirim, lê divê tu biçe ba terzî  sê dest cilên qenc li bejna xwe bide dirûtin û her wasan jî ji ba Walî miqdarek zêde zêr bîne  ku ez cil û berg û cihêz û xemla  xwe  amade bikim.

 Elî daxwazên Meyremê bi cî tîne û Meyrem ji Elî re dibêje; Elî lawo ke ji me re kelekek  kirê bike û em qasekî li ser behrê ji bigerin , hêja em herin Qesra Walîyê Wanê.

Elî dibêje, heyra wusan nabe tu dergîstîya Walîyê Wanêye ez çewa bi te re li ser gola Wanê bigerim..?

Meyrem, karê te pê tune..! tu emrê min pêk bîne.!

Elî diçe kelekek kirê dike û ew Meyrem li siwar dibin û biqasî çen deqan li ser gola Wanê dikerin Meyrem bi dizî ji kelekvan re dibêje tu me rast bibe ber Dêra Extermanê. Kelekvan berê xwe dide  Girava Extermanê û diçe hatanî bajarê Wanê jio ber wan wandadibe.

Elî dibêje; Meyrem tu me kuda dibe..?

Meyrem, Elî lawo ma ez çawa bi Walî re bizewucim, ez û tu laîqê hevin û em bi hevdû re bizewucin.

Elî, neke..! bextê te me..! wele wê Walî wê me herdûyan ji bikuje..!

Lê gotinên Elî fêde nake û kelekvan ew birin avêtin berderê  Dêra Extermanê û Elî û Meyrem xwe davêjin ber bextê Metran Îsa û dibêje em du ciwanin di xwazin li ser dinê Îslamê bi zewucin û tu me teslîmê Walîyê Wanê neke.

Wali pê dihese ku Elî Meyrem ravandî û avêtîye Dêra Extermanê, vêca Walî emir dide esker û esker Walî dora Dêra Extgermanê digire û şerek dijwar û bi xwîn di navbera eskerê Walî û eskerê Metran Îsa de derdikeve.